Co właściwie kupujesz? Akcja, ETF, CFD i para walutowa to cztery różne rzeczy

Kupując akcję na rynku wtórnym, kupujesz ją od innego uczestnika rynku, nie od spółki. Spółka nie otrzymuje przy tym pieniędzy. Po rozliczeniu transakcji papier jest zapisany na Twoim rachunku i pozostaje Twoją własnością bez terminu wygaśnięcia.

1. Twoje ryzyko: wartość udziału może spaść, w skrajnym przypadku do zera, jeśli spółka utraci wartość lub zbankrutuje.
2. Czego nie ryzykujesz w klasycznym zakupie bez dźwigni: nie możesz stracić więcej niż to, co zapłaciłeś.
3. Twój kontrahent po rozliczeniu: nie masz otwartej umowy z brokerem o wynik pozycji. Masz zapisany papier.

Praktyczna konsekwencja: nie jesteś akcjonariuszem spółek, które fundusz posiada. Jesteś uczestnikiem funduszu, który je posiada. Prawa korporacyjne wykonuje fundusz, nie Ty.

Trzy rzeczy, które warto sprawdzić w dokumentach funduszu

1. Co dokładnie fundusz odwzorowuje i jaka jest waga pojedynczej pozycji w portfelu.
2. Jaki jest roczny koszt bieżący — pobierany z aktywów funduszu, więc niewidoczny jako osobna opłata na rachunku.
3. Czy fundusz posiada aktywa fizycznie, czy odwzorowuje wynik przy użyciu instrumentów pochodnych. To zmienia strukturę ryzyka.

Drugą stroną umowy jest zazwyczaj sam dostawca CFD. Nie kupujesz od innego inwestora na giełdzie — zawierasz umowę z firmą, u której masz rachunek. To wprowadza ryzyko kontrahenta, którego nie ma w klasycznym zakupie akcji.

Akcja a CFD na tę samą akcję — gdzie leży różnica

Na rynku walutowym nie kupujesz „waluty” w oderwaniu od czegokolwiek. Zawsze kupujesz jedną walutę, płacąc drugą. Kwotowanie EUR/USD 1,08 znaczy: jedno euro kosztuje 1,08 dolara.

Detaliczny dostęp do rynku walutowego bywa realizowany w różnych formach prawnych, w tym jako instrument pochodny z dźwignią. To znaczy, że pytanie „co właściwie kupuję?” dotyczy tu również konstrukcji produktu, nie tylko samej pary.

Marta widzi nagłówek: akcje Apple rosną o 3%. Ma trzy różne pozycje. Dla uproszczenia pomijamy podatki i przyjmujemy, że każda pozycja jest wyceniana w tej samej walucie.

1. Marta ma jedną akcję kupioną za 200 EUR

Wartość jej pozycji rośnie o około 6 EUR, czyli o 3% zainwestowanej kwoty. Nadal jest właścicielką papieru. Nie ma kosztu utrzymania pozycji ani terminu jej wygaśnięcia.

2. Marta ma jednostki ETF za 200 EUR, w którym Apple ma wagę 5%

Ruch dotyczy 5% jej ekspozycji, więc wpływ na wartość jednostek to około 0,15% — czyli około 0,30 EUR. Pozostałe 95% portfela funduszu zachowuje się niezależnie i może ten efekt wzmocnić albo skasować.

3. Marta ma CFD na akcję Apple o ekspozycji 2 000 EUR, wniósłszy 200 EUR depozytu

Ruch dotyczy pełnej ekspozycji 2 000 EUR, więc zmiana wartości wynosi około 60 EUR, co odpowiada 30% wniesionego depozytu. Analogicznie działa spadek o 3%: to również około 60 EUR, czyli 30% depozytu. Do tego dochodzą koszty utrzymania pozycji.

Najczęstszy błąd to przyjęcie, że nazwa na wykresie opisuje produkt. Opisuje ona instrument bazowy — a to nie to samo.

1. Założenie, że skoro pozycja nazywa się „Apple”, to jest się akcjonariuszem spółki.
2. Oczekiwanie dywidendy lub prawa głosu z pozycji w instrumencie pochodnym.
3. Przyjęcie, że każdy broker oferuje wszystkie cztery kategorie produktów i że warunki są u wszystkich takie same.
4. Porównywanie „taniości” produktów bez rozróżnienia kosztów jednorazowych, kosztów bieżących funduszu i kosztu finansowania pozycji z dźwignią.
5. Uznanie, że skoro ETF jest zdywersyfikowany, to nie może przynieść straty. Dywersyfikacja zmienia rozkład ryzyka, nie usuwa go.

1. Że akcja to własność, ETF to udział w funduszu, CFD to umowa o rozliczenie różnicy ceny, a para walutowa to relacja dwóch walut.
2. Czym różni się zakup realnej akcji od pozycji w instrumencie pochodnym opartym na tej samej akcji — również pod kątem tego, kto jest Twoim kontrahentem.
3. Dlaczego identyczny procentowy ruch instrumentu bazowego daje różny wynik na różnych produktach.
4. Że konstrukcja prawna i regulacyjna CFD nie jest jednolita i zależy od dostawcy oraz jurysdykcji.
5. Że pierwsze pytanie przed transakcją brzmi: co dokładnie znajdzie się na moim rachunku po jej rozliczeniu?

1. Wejdź na stronę produktową dowolnej platformy, którą rozważasz, i znajdź zdanie mówiące wprost, czy nabywasz instrument bazowy, czy zawierasz umowę pochodną.
2. W dokumencie informacyjnym produktu (KID/KIID lub jego lokalny odpowiednik) znajdź sekcję o kosztach i wypisz osobno koszt wejścia, koszt bieżący i koszt utrzymania pozycji.
3. Otwórz opis CFD u regulatora, do którego linkujemy poniżej, i porównaj go z opisem tego samego produktu w materiałach marketingowych. Zanotuj różnice w tym, co jest podkreślone.