Inflacja to nie to samo co ceny. Dlaczego ta różnica zmienia całą dyskusję

Nagłówek może więc brzmieć: „Inflacja wynosi już tylko 3%.” To jest prawda.

I właśnie tutaj zaczyna się problem. Spadek inflacji nie oznacza automatycznie spadku cen. Inflacja mierzy tempo zmiany cen. Poziom cen mówi nam natomiast, ile faktycznie płacimy.

Jeżeli samochód jedzie 150 km/h, a następnie zwalnia do 50 km/h, nadal jedzie do przodu. Po prostu robi to wolniej. Z cenami jest podobnie.

W debacie publicznej bardzo często pojawiają się dwa przeciwstawne komunikaty.

Oba zdania mieszają różne pojęcia. Inflacja faktycznie może spaść, mimo że ceny pozostają wysokie. A fakt, że konkretny człowiek nadal płaci znacznie więcej za zakupy niż kilka lat temu, nie oznacza automatycznie, że oficjalne dane o inflacji są fałszywe.

Po prostu jedna liczba opisuje zmianę w ostatnim okresie, a człowiek porównuje dzisiejsze ceny z tym, co pamięta sprzed trzech, czterech albo pięciu lat. To nie jest ta sama baza porównawcza.

Te procenty nie zerują się każdego stycznia. Nakładają się na siebie.

Jeżeli złożymy te oficjalne średnioroczne wskaźniki, przeciętny poziom cen w 2025 roku był około 44% wyższy niż przeciętnie w 2020 roku.

I tu zaczynamy rozumieć, dlaczego zdanie „Inflacja wynosi już tylko kilka procent” może być statystycznie prawdziwe, a jednocześnie kompletnie nie odpowiadać temu, jak człowiek postrzega koszt życia. Bo kilka procent jest naliczane już od nowego, znacznie wyższego poziomu cen.

Wyobraźmy sobie produkt, który kosztował 100 zł. Po wzroście o 15% kosztuje 115 zł. Jeśli rok później inflacja spadnie do 3%, cena nie wraca do 103 zł. Przy takim uproszczonym przykładzie rośnie do około 118,45 zł. Inflacja mocno spadła. Cena nie.

To zjawisko nazywa się dezinflacją. Ceny nadal rosną, ale rosną wolniej. Dopiero trwały spadek ogólnego poziomu cen nazywamy deflacją.

To ważne również dlatego, że często słyszymy zdanie: „Ceny już nigdy nie spadną.” To też jest zbyt daleko idące. Poszczególne ceny mogą spadać — i robią to cały czas. Możliwy jest również spadek ogólnego poziomu cen.

Dlaczego bank centralny uważa dodatnią inflację za lepszą od zera? To temat kolejnego materiału.

Jeżeli dużo wydajesz na kategorię, która drożeje szybciej od średniej, Twoja osobista inflacja może być dużo wyższa od oficjalnego wskaźnika. Jeśli prawie nie korzystasz z produktów, które drożeją najbardziej, może być niższa.

Jedna liczba — 3,0% — przykrywa więc bardzo różne zmiany zachodzące pod powierzchnią. To nie oznacza, że średnia jest bezużyteczna. Oznacza, że trzeba wiedzieć, co dokładnie mierzy.

W tym miejscu warto przestać pytać wyłącznie: „Czy inflacja spada?” i zadać inne pytanie: „Komu zależy na tym, którą liczbę zobaczę?”

Wszyscy mogą patrzeć na te same dane. Każdy może wybrać z nich inną liczbę. I nawet nie musi kłamać. Czasami wystarczy, że pokaże tylko tę część obrazu, która najlepiej wspiera jego komunikat.

Sama inflacja nie odpowie nam nawet na najważniejsze pytanie: czy ludzi faktycznie stać na mniej?

Do tego potrzebujemy również danych o dochodach. Jeżeli ceny wzrosły o 5%, ale nasze dochody wzrosły o 10%, realna siła nabywcza może wzrosnąć. Jeżeli ceny wzrosły o 10%, a wynagrodzenie o 5%, realnie możemy kupić mniej.

Dlatego analiza kosztów życia bez spojrzenia na realne wynagrodzenia jest tak samo niepełna jak analizowanie wynagrodzeń bez inflacji.

Jeżeli rok wcześniej ceny wzrosły wyjątkowo mocno, kolejny odczyt roczny porównujemy już z bardzo wysokim poziomem. Dynamika może więc wyglądać znacznie lepiej nawet wtedy, gdy bieżące ceny nie spadają.

Nie musisz wierzyć temu artykułowi. I właśnie o to chodzi.

Wejdź do danych Głównego Urzędu Statystycznego dotyczących wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych. Nie patrz tylko na główną liczbę CPI. Sprawdź równocześnie zmianę rok do roku, zmianę miesiąc do miesiąca, towary, usługi i poszczególne kategorie. Następnie otwórz historyczne średnioroczne wskaźniki CPI i zobacz, co stanie się, kiedy kolejne roczne wzrosty cen nałożysz na siebie. Potem zajrzyj do metodologii i systemu wag. Dopiero wtedy porównaj to z nagłówkiem artykułu, od którego zaczęła się Twoja analiza.

Następnym razem, kiedy przeczytasz „Inflacja spadła”, nie musisz zakładać, że ktoś Cię oszukuje. Zadaj tylko jedno dodatkowe pytanie:

Co dokładnie spadło — ceny czy tempo, w jakim ceny się zmieniają?

Jedno pytanie. A zupełnie inny obraz gospodarki.