CPI to nie jedna liczba. Jak czytać raport o inflacji, zanim zareaguje rynek?

CPI — Consumer Price Index — mierzy zmianę w czasie cen reprezentatywnego koszyka dóbr i usług kupowanych przez konsumentów. Nie jest ceną jednego produktu. Nie jest również kosztem życia konkretnej osoby.

Jeżeli przeciętne gospodarstwo domowe wydaje dużą część budżetu na mieszkanie, zmiany kosztów mieszkania mają większy wpływ na indeks niż zmiany cen produktu, na który wydawana jest niewielka część budżetu.

Najczęściej zobaczysz dwie wersje inflacji. Headline CPI to cały koszyk. Zawiera między innymi żywność, energię, mieszkanie, transport, usługi medyczne, odzież i rekreację. Jeżeli benzyna gwałtownie drożeje, zobaczysz to w headline CPI.

Core CPI wyłącza żywność i energię. Nie dlatego, że Amerykanie przestali kupować jedzenie albo tankować samochody — BLS nadal uwzględnia te kategorie w oficjalnym headline CPI. Core istnieje dlatego, że ceny żywności i energii mogą być bardzo zmienne.

Susza może podnieść ceny żywności. Konflikt geopolityczny może podnieść cenę ropy. Awaria rafinerii może zmienić cenę paliwa. Bank centralny nie jest w stanie wyprodukować dodatkowej baryłki ropy poprzez zmianę stopy procentowej.

Czyli energia pomagała obniżyć headline. Teraz rynek obserwuje znacznie wyższe ceny ropy oraz ryzyko związane z dostawami energii. Brent 8 września znalazł się w okolicach 99 dolarów za baryłkę.

To prawdopodobnie jedna z najczęstszych przyczyn nieporozumień. CPI można porównać między innymi miesiąc do miesiąca — m/m — oraz rok do roku — r/r.

Załóżmy prosty przykład. Nie jest to prognoza CPI — tylko ilustracja matematyki. Jeżeli indeks wynosił rok temu 100, miesiąc temu 103, a dziś 103,2, to ceny wzrosły w ostatnim miesiącu o około 0,2 procent. Jednocześnie względem roku wcześniej są wyższe o około 3,2 procent.

I tu dochodzimy do efektu bazy. Roczna inflacja porównuje poziom cen dzisiaj z poziomem cen dwanaście miesięcy wcześniej. Każdego miesiąca do tego porównania wchodzi nowy miesiąc, a wypada miesiąc sprzed roku.

Dlatego zdanie „inflacja spadła z 3,5 do 3,4 procent” nie mówi jeszcze, że presja cenowa właśnie osłabła. Mówi tylko, że poziom indeksu jest teraz o 3,4 procent wyższy niż dwanaście miesięcy wcześniej.

Aby dowiedzieć się, co dzieje się teraz, trzeba spojrzeć również na miesięczną dynamikę i strukturę raportu.

1. „Inflacja roczna spadła.” — porównanie dzisiejszego poziomu cen z poziomem sprzed roku.
2. „Inflacja miesięczna przyspieszyła.” — porównanie dzisiejszego poziomu cen z poprzednim miesiącem.

Nie ma tu sprzeczności. To właśnie dlatego nagłówki potrafią wprowadzać w błąd. Dziennikarz musi wybrać jedną liczbę. Rynek nie musi.

Załóżmy, że headline CPI wychodzi wyżej od oczekiwań. To nadal nie wystarcza. Następne pytanie brzmi: co go podniosło?

Jeżeli niemal cały wzrost pochodzi z benzyny, interpretacja może być inna niż wtedy, gdy ceny rosną szeroko w usługach, mieszkaniach, opiece medycznej i innych kategoriach.

Ale tutaj pojawia się coś, co dla wielu osób jest zaskakujące. CPI nie mierzy kosztu posiadania domu poprzez jego cenę rynkową. W części dotyczącej właścicieli mieszkań wykorzystuje między innymi Owners' Equivalent Rent — OER.

W uproszczeniu chodzi o oszacowanie: ile właściciel musiałby zapłacić za wynajęcie podobnego domu, gdyby go nie posiadał? Sam OER stanowi około jednej czwartej całego koszyka CPI.

To również nie oznacza, że indeks jest błędny. CPI opisuje przeciętny koszyk określonej populacji. Twojego koszyka może nie opisywać dobrze.

1. Jeżeli wydajesz większą niż przeciętna część dochodu na energię, możesz odczuwać większą inflację, kiedy energia drożeje.
2. Jeżeli większość Twoich kosztów stanowi mieszkanie, zmiany shelter będą dla Ciebie ważniejsze.
3. Jeżeli nie masz samochodu, wzrost cen benzyny oddziałuje na Ciebie inaczej niż na osobę dojeżdżającą codziennie kilkadziesiąt kilometrów.

Miesięczne dane CPI często podawane są po korekcie sezonowej. Niektóre ceny regularnie zachowują się inaczej w określonych porach roku. Ceny podróży mogą zmieniać się w wakacje. Odzież może mieć sezonowe wyprzedaże. Energia może zachowywać się inaczej zimą i latem.

Jeżeli chcemy porównywać miesiąc z miesiącem, część tych powtarzalnych wzorców trzeba statystycznie oddzielić od nowej informacji. Dlatego BLS publikuje zarówno dane niekorygowane, jak i seasonally adjusted.

Wyobraźmy sobie, że CPI wynosi 3,4 procent. Czy to dużo? Czy mało? Dla rynku to wciąż niepełne pytanie.

Jeżeli oczekiwano 3,2 procent, odczyt 3,4 procent jest niespodzianką w górę. Jeżeli oczekiwano 3,6 procent, dokładnie ta sama liczba jest niespodzianką w dół. Ta sama inflacja. Inna informacja dla rynku.

Załóżmy: CPI wynosi 3,4 procent. Brzmi wysoko. Ale rynek spodziewał się 3,6 procent. Wtedy raport może zmniejszyć oczekiwania dotyczące przyszłych stóp procentowych.

CPI może spaść z 3,5 do 3,4 procent. Nagłówek: „Inflacja spada.” Ale jeżeli rynek oczekiwał 3,2 procent, odczyt 3,4 procent jest rozczarowaniem.

Jeżeli dodatkowo core m/m okaże się mocny, a wzrost cen szeroki, inwestorzy mogą uznać, że presja bazowa pozostaje uporczywa. Wtedy roczna inflacja spada, ale jednocześnie oczekiwania dotyczące przyszłych stóp rosną i rentowności obligacji rosną.

Nie zaczynałabym od indeksu giełdowego. Zaczęłabym od raportu.

1. Headline CPI m/m — co wydarzyło się w ostatnim miesiącu?
2. Headline CPI r/r — jak wygląda zmiana względem roku wcześniej?
3. Core CPI m/m — czy presja bazowa przyspiesza w krótkim terminie?
4. Core CPI r/r — jak wygląda dłuższy trend?
5. Oczekiwania — które liczby były niespodzianką?
6. Struktura — co odpowiadało za zmianę? Energia? Shelter? Usługi? Towary? Żywność?
7. Obligacje — jak zmieniły się rentowności po publikacji?

Dopiero potem patrzyłabym na dolara, akcje, złoto i pozostałe aktywa. Bo rynek obligacji często pokazuje, jak zmieniła się wycena przyszłej ścieżki pieniądza.

Po mocniejszych danych z rynku pracy rynek wszedł w ten tydzień z istotnym prawdopodobieństwem wrześniowej podwyżki stóp. Reuters wskazywał 8 września na około 58 procent wycenianego prawdopodobieństwa.

Raport dostarcza danych. Interpretacja zaczyna się dopiero wtedy, gdy umieścimy te dane w mechanizmie.

Kiedy w piątek zobaczysz nagłówek „US CPI: 3,4%”, nie zatrzymuj się na nim. Zapytaj:

1. 3,4 procent czego? Headline czy core?
2. Rok do roku czy miesiąc do miesiąca? Po korekcie sezonowej czy bez niej?
3. Czego oczekiwał rynek?
4. Które komponenty wzrosły, a które spadły?
5. Czy energia zmieniła headline? Co zrobił shelter? Co wydarzyło się w usługach?
6. Jak zareagowały rentowności obligacji?
7. I dopiero wtedy: co ten raport zmienił w oczekiwaniach dotyczących Fed?

Nagłówek mówi: inflacja wzrosła albo inflacja spadła. Mechanizm pyta: gdzie? w jakim okresie? dlaczego? względem czego? i co zmieniło się w oczekiwaniach?

To właśnie różnica między przeczytaniem liczby a zrozumieniem danych.

Nie zatrzymuj się na CPI. Otwórz raport. Follow the logic.