„Bezrobocie jest niskie” — kogo nie ma w tej liczbie?

Potocznie myślimy w kategorii dwóch grup: ludzie z pracą i ludzie bez pracy. Statystyka rynku pracy — w tym metodologia amerykańskiego Bureau of Labor Statistics opisana w Current Population Survey — dzieli dorosłą populację na trzy grupy, nie dwie.

Osoba, która nie ma pracy, ale przestała jej aktywnie szukać, nie znika z populacji — znika z licznika i z mianownika stopy bezrobocia jednocześnie. Trafia do trzeciej szuflady: poza siłą roboczą.

Rozważmy prosty, wymyślony przykład liczbowy — nie prognozę, nie dane realnej gospodarki, tylko ilustrację mechaniki definicji.

Populacja aktywna zawodowo: 100 osób. 90 ma pracę, 10 nie ma pracy, ale aktywnie jej szuka. Stopa bezrobocia: 10 dzielone przez (90+10) = 10%.

Teraz: pięć z tych dziesięciu bezrobotnych osób przestaje szukać pracy — zniechęca się, wraca na studia, przechodzi na wcześniejszą emeryturę, cokolwiek. Żadne nowe miejsce pracy nie powstało. Nikt nie znalazł zatrudnienia.

Nowy stan: 90 zatrudnionych, 5 bezrobotnych, 5 poza siłą roboczą. Nowa stopa bezrobocia: 5 dzielone przez (90+5) = 5,3%.

Właśnie dlatego obok stopy bezrobocia warto patrzeć na wskaźnik aktywności zawodowej (labor force participation rate) — odsetek dorosłej populacji, która w ogóle znajduje się w sile roboczej, czyli albo pracuje, albo aktywnie szuka pracy.

W naszym przykładzie wskaźnik aktywności zawodowej też spadł — z 100 do 95 osób w sile roboczej (zakładając stałą populację 100 osób w wieku produkcyjnym). To spadek, który sam w sobie jest sygnałem wartym uwagi, nawet jeśli stopa bezrobocia w tym samym momencie wygląda korzystniej.

Spadek bezrobocia dlatego, że ludzie znaleźli pracę, i spadek bezrobocia dlatego, że ludzie przestali jej szukać, wyglądają identycznie na wykresie jednej linii. Rozróżnienie między nimi wymaga spojrzenia na więcej niż jeden wskaźnik naraz.

BLS wyróżnia w ramach kategorii „poza siłą roboczą” podgrupę osób „marginalnie związanych z siłą roboczą” (marginally attached to the labor force) — ludzi, którzy chcą pracować, są dostępni do pracy i szukali jej w ciągu ostatnich 12 miesięcy, ale nie w ciągu ostatnich czterech tygodni, więc formalnie nie liczą się jako bezrobotni.

Podzbiorem tej grupy są „zniechęceni pracownicy” (discouraged workers) — osoby, które nie szukają pracy konkretnie dlatego, że wierzą, iż żadnej odpowiedniej pracy dla nich nie ma. Wierzą, że próba nic by nie dała.

To grupa, którą zwykły odczyt stopy bezrobocia pomija niemal całkowicie, mimo że jej istnienie jest bezpośrednio związane z kondycją rynku pracy.

To, co nazywamy potocznie „stopą bezrobocia”, to w terminologii BLS wskaźnik U-3. Nie jest to jedyna oficjalna miara. BLS publikuje regularnie sześć wskaźników, od U-1 do U-6, opisanych w dokumencie „Alternative Measures of Labor Underutilization”.

U-6 to najszersza z tych miar. Obejmuje bezrobotnych w klasycznym rozumieniu U-3, ale dodaje do nich osoby marginalnie związane z siłą roboczą (w tym zniechęconych) oraz osoby zatrudnione w niepełnym wymiarze godzin z przyczyn ekonomicznych.

Co to znaczy „niepełny etat z przyczyn ekonomicznych”?

To osoby, które pracują w niepełnym wymiarze godzin, ale wolałyby pracować na pełen etat i nie mogą go znaleźć albo ich godziny zostały ograniczone z powodów związanych z popytem na pracę w firmie. Nie mylić z osobami, które same, z własnego wyboru, wolą pracować w niepełnym wymiarze.

U-6 bywa istotnie wyższe niż U-3, zwłaszcza w okresach spowolnienia gospodarczego, kiedy rośnie liczba osób „niedozatrudnionych” (underemployed) — pracujących mniej godzin, niż by chciały, przy tej samej definicji „zatrudnienia”.

Definicja „zatrudnionego” w tygodniu referencyjnym jest zaskakująco szeroka. Wystarczy jedna godzina płatnej pracy w tygodniu, żeby zostać zaklasyfikowanym jako zatrudniony — zgodnie z definicją FAQ CPS publikowaną przez BLS.

Ta definicja nie mówi nic o tym, czy praca jest pełnoetatowa, dobrze płatna, stabilna, zgodna z kwalifikacjami danej osoby czy w ogóle wystarczająca do utrzymania się. Klasyfikacja „zatrudniony” jest binarna i statystyczna — nie jest oceną jakości ani wystarczalności pracy.

Osoba pracująca kilka godzin tygodniowo dorywczo i osoba na pełnym etacie z pełnymi świadczeniami trafiają do tej samej kategorii w liczniku wskaźnika zatrudnienia. To nie błąd metodologiczny — to konsekwencja tego, że definicja odpowiada na konkretne, wąskie pytanie: czy dana osoba wykonywała jakąkolwiek pracę zarobkową w danym tygodniu.

Amerykańskie dane o rynku pracy publikowane co miesiąc pochodzą w istocie z dwóch odrębnych badań, prowadzonych na różnych próbach i różną metodą — a mimo to często omawianych razem w jednym komunikacie prasowym, na przykład w comiesięcznym „Employment Situation”.

1. Badanie gospodarstw domowych (Current Population Survey) — ankieta wśród ok. 60 tysięcy gospodarstw domowych, z której liczona jest stopa bezrobocia, wskaźnik aktywności zawodowej i U-6.
2. Badanie zakładów pracy (Current Employment Statistics, tzw. payrolls) — ankieta wśród setek tysięcy miejsc pracy (firm i instytucji), z której liczona jest zmiana zatrudnienia w etatach, tygodniowe godziny pracy i wynagrodzenia.

Te dwa badania liczą różne rzeczy w różny sposób. Badanie gospodarstw domowych liczy osoby — jedna osoba z dwoma etatami liczy się raz. Badanie zakładów pracy liczy miejsca pracy — ta sama osoba z dwoma etatami liczy się dwa razy.

Ponieważ próby, definicje i metody zbierania danych różnią się, obie serie mogą w danym miesiącu poruszać się w różnych kierunkach albo z różną intensywnością. To nie jest sam w sobie dowód błędu w żadnej z nich — to konsekwencja tego, że mierzą pokrewne, ale nie identyczne zjawiska.

Osoba, która chce rozumieć rynek pracy głębiej niż nagłówek, ma do dyspozycji cały zestaw wskaźników publikowanych regularnie przez BLS, z których każdy odpowiada na inne pytanie.

1. Zmiana zatrudnienia w etatach pozarolniczych (payrolls) — czy przybywa miejsc pracy netto?
2. Stopa bezrobocia (U-3) — jaki odsetek siły roboczej aktywnie szuka pracy bez powodzenia?
3. Wskaźnik aktywności zawodowej — jaka część dorosłej populacji w ogóle uczestniczy w rynku pracy?
4. Wskaźnik zatrudnienia do populacji (employment-population ratio) — jaki odsetek dorosłej populacji faktycznie pracuje, niezależnie od tego, czy szuka pracy?
5. U-6 — jak szeroko rozumiane niewykorzystanie siły roboczej wygląda po dodaniu zniechęconych i niedozatrudnionych?
6. Średni tygodniowy czas pracy — czy pracujący pracują więcej, czy mniej godzin niż wcześniej?
7. Wynagrodzenia (average hourly earnings) — czy realna i nominalna siła nabywcza pracy rośnie?
8. Praca w niepełnym wymiarze z przyczyn ekonomicznych — ilu ludzi pracuje mniej godzin, niż by chciało, z powodów niezależnych od siebie?

Żaden pojedynczy wskaźnik z tej listy nie zastępuje pozostałych. Razem tworzą coś bliższego pełnemu obrazowi niż którykolwiek z nich osobno.

Nic z powyższego nie powinno prowadzić do wniosku, że stopa bezrobocia jest bezwartościowa albo że „tak naprawdę nic nie mówi”. To byłby równie duży błąd, co traktowanie jej jako pełnej diagnozy.

Niska stopa bezrobocia zwykle koreluje z realnymi zjawiskami, które mają znaczenie: większą łatwością znalezienia pracy dla tych, którzy jej aktywnie szukają, większą siłą przetargową pracowników przy negocjacji wynagrodzenia i zazwyczaj mniejszą liczbą osób doświadczających długotrwałego bezrobocia. To nie są nieistotne fakty.

Błąd nie polega na patrzeniu na stopę bezrobocia. Błąd polega na traktowaniu jednej liczby, odpowiadającej na jedno wąskie pytanie, jako kompletnej diagnozy stanu rynku pracy — z pominięciem uczestnictwa, jakości zatrudnienia, godzin pracy i wynagrodzeń.

Typowy nagłówek podaje jedną liczbę: stopę bezrobocia, ewentualnie porównaną do poprzedniego miesiąca lub oczekiwań rynku. Rzadko podaje w tym samym zdaniu wskaźnik aktywności zawodowej, poziom U-6, liczbę osób marginalnie związanych z siłą roboczą albo odsetek zatrudnionych w niepełnym wymiarze z przyczyn ekonomicznych.

Nie dlatego, że te dane są ukrywane — są publikowane w tym samym komunikacie BLS, kilka lub kilkanaście wierszy niżej w tabelach. Nagłówek po prostu wybiera jedną liczbę, bo jedna liczba mieści się w jednym zdaniu.

1. Otwórz najnowszy komunikat „Employment Situation” BLS i znajdź w nim zarówno tabelę A (dane z badania gospodarstw domowych), jak i tabelę B (dane z badania zakładów pracy).
2. Sprawdź w tym samym komunikacie wskaźnik aktywności zawodowej i porównaj jego zmianę ze zmianą stopy bezrobocia w tym samym miesiącu.
3. Znajdź wartość U-6 obok U-3 i zobacz, jak duża jest różnica między nimi w danym miesiącu.
4. Sprawdź liczbę osób „marginalnie związanych z siłą roboczą” i „zniechęconych pracowników” w tabelach dodatkowych BLS.

Ten artykuł nie mówi, że stopa bezrobocia jest zła, ani że trzeba ją ignorować. Mówi, że to odpowiedź na jedno konkretne pytanie: jaki odsetek osób aktywnie szukających pracy jej nie znajduje. Jeśli interesuje cię inne pytanie — o uczestnictwo w rynku pracy, o jakość zatrudnienia, o godziny pracy czy o wynagrodzenia — potrzebujesz innego wskaźnika albo kilku naraz.

Decyzja o tym, który wskaźnik — albo która kombinacja wskaźników — najlepiej odpowiada na pytanie, które faktycznie cię interesuje, należy do ciebie.